गोवत्स द्वादशी २०२५: बालसुख आणि समृद्धीचा सण, उद्या, बच्छ बारस, त्याचे महत्त्व आणि नियम जाणून घ्या

प्रतिनिधी ललित दवे

सत्यनारायण सेन गुर्ला

मुंबई :- भाद्रपद महिन्याच्या कृष्ण पक्षाच्या द्वादशी तिथीला साजरा होणारा बच्छ बारस, ज्याला गोवत्स द्वादशी म्हणूनही ओळखले जाते, हा या क्रमातील एक प्रमुख सण आहे. हा व्रत विशेषतः गाय आणि वासरांना (वटांना) समर्पित आहे.

तपशील

गोवत्स द्वादशी २०२५: सनातन धर्मात, वर्षभर अनेक उपवास आणि सण साजरे केले जातात, जे सार्वजनिक कल्याण आणि कुटुंबाच्या समृद्धीशी संबंधित आहेत. भाद्रपद महिन्याच्या कृष्ण पक्षाच्या द्वादशी तिथीला साजरा होणारा बच्छ बारस, ज्याला गोवत्स द्वादशी म्हणूनही ओळखले जाते, हा या क्रमातील एक प्रमुख सण आहे. हे व्रत विशेषतः गाय आणि वासरांना (वटांना) समर्पित आहे. ग्रामीण भागात, ते मोठ्या श्रद्धेने आणि भक्तीने साजरे केले जाते. पंचांगानुसार, भाद्रपद महिन्यातील कृष्ण पक्षातील द्वादशी तिथी १९ ऑगस्ट रोजी मंगळवार दुपारी ०३:३२ वाजता सुरू होईल आणि २० ऑगस्ट रोजी दुपारी ०१:५८ पर्यंत राहील. म्हणजेच २० ऑगस्ट रोजी द्वादशी तिथीचा सूर्योदय होईल, म्हणून या दिवशी हे व्रत पाळले जाईल.

धार्मिक महत्त्व

एक पौराणिक मान्यता आहे की द्वादशी तिथी भगवान विष्णूंना खूप प्रिय आहे. या दिवशी उपवास करणारे गाय आणि वासराची पूजा करतात आणि मुलांच्या सुखासाठी, कुटुंबाच्या प्रगतीसाठी आणि घरात सुख आणि समृद्धीसाठी प्रार्थना करतात. मुलांच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि आनंदासाठी हा व्रत मानला जातो. शास्त्रांमध्ये असे वर्णन आहे की या दिवशी वासरू आणि गायीची पूजा केल्याने सर्व पापांचा नाश होतो आणि गायीच्या कृपेने जीवनात धन, आरोग्य आणि आनंद मिळतो. बच्छ बारस हा देखील विशेषतः मुलांच्या कल्याणाशी संबंधित आहे. असे मानले जाते की या दिवशी उपवास केल्याने मुले रोगमुक्त होतात, दीर्घायुषी होतात आणि कुटुंबाची परंपरा पुढे नेतात.

काय करावे

गायीची पूजा करा – सकाळी स्नान करा आणि स्वच्छ कपडे घाला आणि गाय आणि वासराला स्नान केल्यानंतर फुले, रोली, अक्षत, दुर्वा आणि दिवा अर्पण करा.

उपवास करा – या दिवशी उपवास करणारे फक्त फळे खातात आणि अन्न वर्ज्य करतात.

भगवान विष्णू आणि श्रीकृष्णाची पूजा करा – विष्णू सहस्रनाम किंवा गीतेचे श्लोक पठण करा.

दान करा – गरजूंना दही, दूध, फळे, धान्य किंवा दक्षिणा दान करा.

मुलांच्या दीर्घायुष्याची कामना करा – पालक या दिवशी त्यांच्या मुलांच्या कल्याणासाठी विशेष प्रार्थना करतात.

काय करू नये

दुधाचे पदार्थ खाऊ नका – या दिवशी दूध, दही, तूप, लोणी, ताक इत्यादी पदार्थांचे सेवन निषिद्ध मानले जाते, कारण हा दिवस गाय कुटुंबाला समर्पित आहे.

गाय आणि वासराला त्रास देऊ नका – केवळ या दिवशीच नाही तर दररोज गायीला मारहाण करणे किंवा उपाशी ठेवणे हे मोठे पाप मानले जाते.

खोटे बोलणे, चोरी करणे आणि कपट टाळा – मन, वाणी आणि कृतीत पवित्रता राखली तरच उपवासाचे फळ मिळते.

अन्न खाऊ नका – उपवास करणाऱ्या व्यक्तीने या दिवशी अन्न सोडून द्यावे आणि फक्त फळांनी दिवस घालवावा.

कोणतेही अशुभ काम करू नका – या दिवशी उपवास मोडणे, गायीचा अनादर करणे किंवा दुर्लक्ष करणे हे दुर्दैवाला आमंत्रण मानले जाते.

कथा – बच बरस कथा

बच बरस कथा (बच बरस कथा) या लोकप्रिय कथेनुसार, खूप वर्षांपूर्वी एका गावात एक सावकार त्याच्या सात मुलांसह आणि नातवंडांसह राहत होता. त्या सावकाराने गावात एक तलाव बांधला होता पण तो तलाव अनेक वर्षांपासून भरला नव्हता. त्याने पंडितांना बोलावून तलाव भरला नाही याचे कारण विचारले.

पंडित म्हणाले की जेव्हा तुम्ही तुमच्या मोठ्या मुलाचा किंवा मोठ्या नातवाचा बळी द्याल तेव्हाच ते पाण्याने भरेल. मग सावकाराने आपल्या मोठ्या सुनेला तिच्या माहेरी पाठवले आणि आपल्या मोठ्या नातवाचा बळी दिला. दरम्यान, ढगांचा गडगडाट झाला आणि तळे पूर्णपणे भरले.

यानंतर, बछ बरस महिना आला आणि सर्वांनी सांगितले की आमचा तळे पूर्णपणे भरला आहे, चला त्याची पूजा करूया. सावकार आपल्या कुटुंबासह तळे पूजेसाठी गेला. त्याने दासीला गेहुनला शिजवण्यास सांगितले होते. सावकाराच्या मते, गेहुनला म्हणजे गव्हाचे दाणे. दासीला समजू शकले नाही.

खरं तर गेहुनला हे एका गायीच्या वासराचे नाव देखील होते. तिने गेहुनला शिजवले. मोठ्या मुलाची पत्नी देखील तिच्या माहेरी घरून तळे पूजेसाठी आली होती. तळे पूजेनंतर ती आपल्या मुलांवर प्रेम करू लागली, नंतर तिने मोठ्या मुलाबद्दल विचारले.

मग तिचा मोठा मुलगा चिखलाने भरलेल्या तळेतून बाहेर आला आणि म्हणाला, आई, मलाही प्रेम कर. मग सासू आणि सून एकमेकांकडे पाहू लागल्या. सासूने सुनेला बलिदानाबद्दल सर्व काही सांगितले. मग सासू म्हणाली, बच्छ बरस मातेने आमची इज्जत वाचवली आहे आणि आमचे मूल परत केले आहे.

तळाची पूजा करून घरी परतल्यावर तिला दिसले की वासरू गायब आहे. सावकाराने दासीला विचारले, वासरू कुठे आहे? दासीने उत्तर दिले की तू स्वतः ते शिजवायला सांगितले होतेस.

सावकार म्हणाला, एक पाप आधीच माफ झाले आहे, तू दुसरे पाप केले आहेस. सावकाराने शिजवलेले वासरू मातीत पुरले. संध्याकाळी गाय परत आल्यावर ती तिच्या वासरूला शोधू लागली आणि नंतर माती खोदू लागली. तेवढ्यात वासरू मातीतून बाहेर आले. सावकाराला कळताच तोही वासरू पाहण्यासाठी गेला.

त्याने पाहिले की वासरू गाईचे दूध पिण्यात मग्न आहे. मग सावकाराने संपूर्ण गावात बातमी पसरवली की प्रत्येक मुलाच्या आईने बच्छ बरसचे व्रत पाळावे. हे बच्छ बरस माते, तू सावकाराच्या सुनेला जे दिले होते तेच आम्हालाही दे. कथा सांगताना आणि ऐकताना सर्वांच्या इच्छा पूर्ण कर.